บอลวาล์ว คืออะไร หน้าที่ หลักการทำงาน และวิธีเลือกให้เหมาะสม

บอลวาล์ว คืออะไร? ทำไมถึงมีความสำคัญในระบบประปา

Ball Valve หรือ บอลวาล์ว คือ วาล์วสำหรับเปิด–ปิดและควบคุมการไหลของของเหลว โดยใช้ลูกบอลทรงกลมที่มีรูตรงกลางเป็นตัวควบคุมการไหล เมื่อหมุนลูกบอลประมาณ 90 องศา รูจะเปลี่ยนตำแหน่งเพื่อเปิดทางให้น้ำผ่านหรือปิดกั้นการไหล จึงเป็นวาล์วที่ใช้งานง่ายและเหมาะกับงานที่ต้องการเปิด–ปิดการไหลอย่างรวดเร็ว

บอลวาล์วสามารถพบได้ทั้งในระบบประปาภายในบ้าน อาคาร ระบบเกษตร และงานอุตสาหกรรม โดยมีให้เลือกหลายรูปแบบและหลายวัสดุ เช่น บอลวาล์วทองเหลือง บอลวาล์ว PVC และบอลวาล์วสเตนเลส การเลือกใช้งานจึงควรพิจารณาจากชนิดของของเหลว แรงดัน อุณหภูมิ ขนาดท่อ และสภาพแวดล้อมในการติดตั้ง

หลักการทำงานของบอลวาล์ว

โครงสร้างภายในของบอลวาล์วประกอบด้วยส่วนประกอบหลัก 5 ชิ้น คือ

• ก้านวาล์ว (Valve stem)
• โอริง (O-rings)
• ตัวเรือนวาล์ว (Valve housing)
• ลูกบอล (Ball)
• ที่นั่งบอลวาล์ว (Valve seat)

โดยก้านวาล์วทำหน้าที่เชื่อมต่อกับลูกบอล เพื่อเชื่อมต่อการหมุนจากคันโยกไปยังลูกบอล เมื่อหมุนคันโยกให้ลูกบอลอยู่ในตำแหน่งที่รูตรงกับแนวท่อ น้ำจะสามารถไหลผ่านได้ จึงเป็นตำแหน่ง เปิด ส่วนเมื่อหมุนลูกบอลประมาณ 90 องศาให้ส่วนทึบของลูกบอลขวางแนวท่อ จะเป็นตำแหน่ง ปิด และหยุดการไหล

ประเภทของบอลวาล์ว มีอะไรบ้าง?

บอลวาล์วเป็นอุปกรณ์ประปาที่มีให้เลือกใช้หลากหลายประเภท ขึ้นอยู่กับประเภทของระบบประปา แรงดัน และของเหลวภายในระบบ

1. บอลวาล์วมาตรฐาน

บอลวาล์วมาตรฐานหรือแบบเกลียว ประกอบด้วยตัวเรือน (Housing), ที่นั่งวาล์ว (Seats), ลูกบอล (Ball) และคันโยก (Lever) สำหรับเปิด-ปิดวาล์ว โดยมีทั้งแบบ 2, 3 และ 4 ทาง ซึ่งปลายวาล์วอาจเป็นเกลียวตัวผู้ เกลียวตัวเมีย หรือแบบผสมก็ได้ บอลวาล์วแบบเกลียวมีให้เลือกหลายรูปแบบ เช่น มินิบอลวาล์ว บอลวาล์วมุม และรุ่นที่มีตัวกรองหรือจุดระบายในตัว

2. บอลวาล์วไฮดรอลิก

บอลวาล์วไฮดรอลิก ออกแบบมาสำหรับระบบไฮดรอลิกและระบบทำความร้อน เนื่องจากสามารถรองรับแรงดันสูง รวมถึงทนต่อน้ำมันและความร้อนได้ดี โดยตัววาล์วมักผลิตจากเหล็กหรือสเตนเลส บางรุ่นสามารถรองรับอุณหภูมิได้สูงถึง 80 องศาเซลเซียส

3. บอลวาล์วแบบระบายออก

บอลวาล์วแบบระบายออก มีลักษณะคล้ายบอลวาล์ว 2 ทางทั่วไป แต่จะสามารถระบายแรงดันออกสู่ภายนอกได้ โดยใช้รูขนาดเล็กที่เจาะไว้ในลูกบอลและตัววาล์ว เมื่อวาล์วอยู่ในตำแหน่งปิด รูจะตรงกับพอร์ตทางออกเพื่อช่วยระบายแรงดัน เหมาะกับระบบอากาศอัด เพราะช่วยลดแรงดันค้างและเพิ่มความปลอดภัยในการทำงาน

4. บอลวาล์วแรงดันสูง

บอลวาล์วแรงดันสูง ผลิตด้วยกระบวนการตีขึ้นรูปโลหะ โดยนำโลหะหรือโลหะผสมมาให้ความร้อน แล้วใช้แรงอัดจากเครื่องจักรขึ้นรูปให้เป็นไปตามแบบที่กำหนด จึงได้ชิ้นงานที่มีความแข็งแรงและเหมาะกับการใช้งานในระบบที่ต้องรองรับแรงดัน อุณหภูมิ หรือสภาวะการทำงานที่รุนแรง

อ่านบทความเพิ่มเติม: ปั๊มน้ำแรงดัน คืออะไร? หลักการทำงานเป็นยังไง พร้อมแนะนำวิธีเลือก

5. บอลวาล์วหน้าแปลน

บอลวาล์วหน้าแปลน เป็นบอลวาล์วที่เชื่อมต่อกับระบบท่อผ่านหน้าแปลน มีจุดเด่นคือสามารถให้อัตราการไหลสูง มีทั้งแบบ 2, 3 และ 4 ทาง โดยวัสดุที่พบได้บ่อย ได้แก่ สเตนเลส เหล็ก และเหล็กหล่อ

ทิศทางการไหลของบอลวาล์วประปา

ถ้าพูดถึงการแบ่งประเภทของบอลวาล์วประปาตามลักษณะภายนอก วิธีการแบ่งที่สามารถทำได้ง่ายที่สุด คือ การแบ่งทางทิศทางการไหล หรือพอร์ตของวาล์ว โดยทั่วไปแล้วสามารถพบเจอบอลวาล์วได้ตั้งแต่แบบ 2 ทาง ไปจนถึง 7 ทาง แต่รูปแบบที่นิยมใช้และหาได้ง่ายมากที่สุด จะมีทั้งหมด 2 แบบ ได้แก่

1. บอลวาล์ว 2 ทาง

รูปแบบที่สามารถพบได้ทั่วไป มีช่องทางเข้าและทางออกอย่างละหนึ่งด้าน ใช้สำหรับเปิดหรือปิดการไหลของของเหลวหรือก๊าซ โดยลูกบอลจะหมุนประมาณ 90 องศาเพื่อเปลี่ยนจากตำแหน่งเปิดเป็นปิด หรือจากปิดเป็นเปิด

2. บอลวาล์ว 3 ทาง

บอลวาล์ว 3 ทาง นิยมใช้สำหรับควบคุมและเปลี่ยนทิศทางการไหลของของเหลวหรือก๊าซ โดยการหมุนลูกบอลเพื่อเปลี่ยนตำแหน่งการไหล ซึ่งสามารถสลับจากการปิดทางไหล ไปเป็นการปล่อยออกทางหนึ่ง หรือเปิดให้ของเหลวไหลออกได้ทั้งสองทาง แบ่งออกเป็น 2 รูปแบบ ได้แก่ L-Port และ T-Port

วัสดุที่นิยมใช้ทำบอลวาล์ว มีอะไรบ้าง?

วัสดุของบอลวาล์วมีหลายประเภท การเลือกควรพิจารณาจากชนิดของของเหลวในระบบน้ำ อุณหภูมิ แรงดัน และสภาพแวดล้อมในการใช้งาน เพื่อลดความเสียหายระหว่างการใช้งาน

1. บอลวาล์วทองเหลือง

ตัวเลือกยอดนิยมสำหรับระบบประปาในบ้านและอาคาร ด้วยคุณสมบัติที่ทนทานต่อการกัดกร่อน ทนแรงดันสูงได้ดี ไม่เป็นสนิม และมีอายุการใช้งานยาวนาน เหมาะสำหรับน้ำประปาทั้งน้ำเย็นและน้ำอุ่น อย่างไรก็ตาม ราคาของบอลวาล์วทองเหลืองสูงกว่าวัสดุอื่น และอาจมีปฏิกิริยากับน้ำที่มีความเป็นกรดสูง

2. บอลวาล์ว PVC

มีจุดเด่นอยู่ที่น้ำหนักเบา ราคาประหยัด ไม่เป็นสนิม และทนต่อสารเคมีได้ดี เหมาะสำหรับน้ำเย็นและงานเกษตร แต่มีข้อจำกัด คือ ทนความร้อนได้น้อยกว่าทองเหลือง ไม่เหมาะกับน้ำร้อนเกิน 60 องศาเซลเซียส และทนแรงดันได้น้อยกว่า จึงต้องเลือกใช้ให้เหมาะกับสภาพการใช้งาน

3. บอลวาล์วสเตนเลส

มีความทนทานสูงมาก ทั้งทนต่อสารเคมี อุณหภูมิสูง และสภาพแวดล้อมที่รุนแรง เหมาะสำหรับงานอุตสาหกรรม โรงงานอาหาร และระบบที่ต้องการความสะอาดสูง ถึงแม้ว่าจะมีราคาจะสูง แต่ก็มีความคุ้มค่าเมื่อใช้งานในระยะยาว

4. บอลวาล์วโพลีโพรพีลีน

บอลวาล์วจากเทอร์โมพลาสติกที่มีคุณสมบัติเหนียว แข็งแรง น้ำหนักเบา และยืดหยุ่น ทนต่อกรดและเบสส่วนใหญ่ได้ดี แต่ความทนทานต่อสารเคมีจะลดลงเมื่ออุณหภูมิสูงขึ้น โดยมีอุณหภูมิใช้งานสูงสุดประมาณ 82°C

เหมาะสำหรับของเหลวความหนืดหลากหลาย และนิยมใช้ในอุตสาหกรรมต่าง ๆ เช่น น้ำตาล ปุ๋ย เคมีภัณฑ์ และกระดาษ

5. บอลวาล์วโพลีโพรพีลีนเสริมใยแก้ว

วัสดุที่นำเส้นใยแก้วมาเสริมในโพลีโพรพีลีน (PP) เพื่อเพิ่มความแข็งแรง ความคงรูป และความทนทานต่อสารเคมี พร้อมช่วยลดการขยายตัวของวัสดุเมื่ออุณหภูมิเปลี่ยนแปลง เหมาะกับงานหนักหรือสภาพแวดล้อมที่มีการใช้งานรุนแรงมากขึ้น

อ่านบทความเพิ่มเติม: ปัญหาท่อ PVC บวม แจกแจงสาเหตุและวิธีการแก้ไขอย่างถูกต้อง

6. บอลวาล์วโพลีไวนิลิดีนดิฟลูออไรด์

PVDF เป็นเทอร์โมพลาสติกฟลูออโรโพลีเมอร์ที่มีความบริสุทธิ์สูง แข็งแรง ทนต่อการเสียดสี และมีความทนทานต่อสารเคมีได้ดี เหมาะสำหรับใช้งานกับของเหลวและก๊าซที่มีฤทธิ์กัดกร่อน เช่น กรดซัลฟูริก กรดไฮโดรคลอริก กรดไนตริก ไฮโดรคาร์บอน เชื้อเพลิง และตัวทำละลายบางชนิด นิยมนำมาใช้ผลิตบอลวาล์วสำหรับงาน เช่น การผลิตน้ำบริสุทธิ์ การบำบัดน้ำเสีย และอุตสาหกรรมอาหารและยา

วิธีเลือกบอลวาล์วให้เหมาะกับระบบประปาในบ้าน อาคาร และงานระบบ

เพื่อให้ระบบประปาภายในบ้าน อาคาร และอุตสาหกรรม สามารถใช้งานได้อย่างราบรื่น ช่างประปาควรพิจารณาปัจจัยเหล่านี้ก่อนตัดสินใจเลือกชนิดของบอลวาล์ว

• ชนิดของของเหลวในระบบ: ตรวจสอบว่าวาล์วเหมาะกับน้ำ อากาศ น้ำมัน หรือสารเคมีที่ต้องการใช้งานหรือไม่
• แรงดัน: เลือกวาล์วที่มีค่าพิกัดแรงดันเหมาะสมกับแรงดันใช้งานจริง โดยพิจารณาแรงดันสูงสุดที่อาจเกิดขึ้นในระบบด้วย
• อุณหภูมิ: ตรวจสอบช่วงอุณหภูมิที่วาล์วสามารถรองรับได้ เพราะอุณหภูมิมีผลต่อประสิทธิภาพของของวาล์ว
• ขนาดและรูปแบบการเชื่อมต่อ: ขนาดวาล์วต้องตรงกับระบบท่อ และต้องเลือกการเชื่อมต่อให้เหมาะสม เช่น น้ำยาประสานท่อที่ได้มาตรฐาน
• รูปแบบการใช้งาน: หากต้องการเพียงเปิด–ปิดการไหล สามารถใช้บอลวาล์วทั่วได้ แต่หากต้องการควบคุมอัตราการไหลอย่างต่อเนื่อง ควรพิจารณาวาล์วที่ออกแบบมาเพื่อการควบคุมโดยเฉพาะ
• สภาพแวดล้อม: หากติดตั้งในพื้นที่ที่มีสารเคมี ความชื้นสูง หรือสภาพแวดล้อมรุนแรง ควรเลือกวัสดุที่ทนต่อสภาวะนั้น ๆ

สรุป: เลือกบอลวาล์วอย่างไรให้คุ้มค่า

บอลวาล์วเป็นอุปกรณ์ที่ทำหน้าที่ควบคุมการไหลของของเหลวในระบบประปา ซึ่งถือเป็นส่วนประกอบที่สำคัญในการควบคุมการใช้งาน ช่างประปาจึงต้องพิจารณาทั้งวัสดุ แรงดัน ประเภทของเหลว รูปแบบการติดตั้ง และความเหมาะสมในการใช้งาน โดยสามารถสั่งซื้อบอลวาล์ว และอุปกรณ์ประปาคุณภาพดีได้ที่ ธงไทโชติ การันตี “ถูกจริง ถูกใจ ส่งไวแน่นอน” ติดต่อปรึกษารายละเอียดสินค้ากับทีมขายของเราได้แล้ววันนี้

สนใจสั่งซื้อสินค้า หรือสอบถามข้อมูลเพิ่มเติม

• Add Line : @ttc2005
• เบอร์โทรศัพท์ติดต่อ : 02-423-3523

คำถามที่พบบ่อย (FAQ) เกี่ยวกับบอลวาล์วประปา